گوسپو/Gospo

چند سال پیش علی وقتیکہ دہ کوئٹہ زندگی موکد اونا دہ خانہ یک نذر گریفتہ بود۔ برای ازی نذر اونا یک رشتہ دار خو کہ قصاب بود پیسہ دد کہ از گنج یک گوسپو بیارہ۔ قصاب صوب تقریبن ساعتای یازدہ گوسپو رہ دہ خانہ آوورد۔ بغ بغِ گوسپو رہ غئیدیکہ علی دہ غول اولی شنید اونا از خانہ برو بور شود۔ کلان صحت مند گوسپو بود۔ رنگ شی سیاہ و سفید بود۔ قصاب گوسپو رہ دہ درختِ توت بستہ کدہ رئي بود۔ گوسپو دہ ای دوران مسلسل بغ بغ کدہ رئي بود — ایطرف او طرف توخ کدہ رئي بود۔ مینے چیمائ شی یک خاص پریشانی و تشویش دیدہ موشود۔ بچے برار علی مینے یک کاسہ برای گوسپو آو آوورد۔ گوسپو دان خو مینے آو زد مگر آو نخورد — مسلسل بغ بغ کدہ رئي بود ۔ گوسپو ام بخیالم کہ خبر شودہ بود کہ اونا برای کودم مقصد دہ خانے ازونا امدہ بود ازوخاطر اونا بغ بغ کدہ رئي بود۔ على بخاطریکہ نیک مقصد دشت ازوخاطر اونا خوش بود کہ ای گوسپو انشاالله خوب گوشت بور مونہ۔ Continue reading


سکولہای کوئٹہ ہر سال از اولنہ ہفتے مارچ باقاعدہ برای درس و تدریس واز موشنہ۔ دہ پونزدے مارچ 1995, بعد از یک سالہ ٹریننگ, پوسٹنگ مہ دہ گورنمنٹ مڈل سکول ہنہ اوڈک شود۔ صوب ساعتای نو از خانہ پیادہ طرف بازار (بس اڈہ) رئي شودوم۔ ساعتای پاؤکم دہ بلے ویگن شیشتہ طرفِ سکول رافتوم۔ تقریبن یگو چیل منٹ بعد ویگن نزدیکِ سکول ایستاد شود۔ از ویگن برو امادوم۔ طرف سکول آہستہ آہستہ پیدل رئي شدوم۔ بلے گیٹِ سکول یک ریزہ بورڈ بود بلے شی نوشتہ بود “گورنمنٹ مڈل سکول ہنہ اوڈک کوئٹہ”۔ گیٹ سکول واز بود۔ داخل سکول شدوم۔ سکول کلان نبود، ریزہ بود۔ چار کلاس طرف دیست چپ و سہ کلاسِ دیگہ طرف دیست راس بود۔ روی بروی سکول واز بود — یگو دیوال نبود۔ درختا مثلِ دیوال وری کشت بود۔ چار پنج نفر دہ مینے سکول بلے چوکیا دہ شکلِ دائرہ دہ گرمی شیشتہ و سگریٹ کشیدہ رئي بود۔ غئیدیکہ نزدیک ازونا رسیدوم سلام کدوم۔ اونا طرف مہ توخ کدہ کم حیران شود کہ ای بچے آزرہ دہ کجا امدہ مگر زود “واعلیکم السلام” گفت۔ Continue reading

Qasam/قسم

ما قسم خو پورا کدہ وقتیکہ از شیلہ برو امادوم رضا رہ نہ دیدوم۔ ای بغل او بغل توخ کدوم مگر رضا معلوم نشود۔ یک ریزہ بچے محلہ پہلوی مہ ایستہ بود طرف مہ توخ کدہ رئي بود ازو پرسان کدوم “رضا کجا شود؟”
“او نو سون رافت،” طرفِ یک ریزہ گلی اشارہ کدہ گوفت۔
کم بال رافتوم دہ کنارے گلی مینگرنوم کہ یک فُٹبالی و پَئیچے مَئیلہ شور خوردہ رئي بود۔ نزدیک شی رسیدوم مینگرنوم کہ رضا دہ پہلوی دیوالِ گیلی شیشتہ یک اخبارِ کوہنہ و پارہ خاندہ رئی بود۔
“یار، تو باید بوٹای خو صاف کنی تو اخبار خواندہ رئي یی،” ما کم دہ قار گفتوم۔
“نہ یار، دَرو توخ مونوم کہ یگو نامِ خدا یا آیاتِ قرآن نہ باشہ،” رضا گوفت۔
“یار، کم اخبار شی مرا ام بیدی کہ ما بوٹای خو صاف کنوم۔” Continue reading

Naiki/نیکی

دہ لیاقت مارکیٹ کوئٹہ، شبیر وقتیکہ دکانِ جرسی واز کد عارف قد ازونا زیاد کومک شود۔ از رنگ کاری گرفتہ تا آرائشِ دکان، اونا دہ تمام کار پیش پیش بود۔ عارف دہ دکان مامای خو از دکانِ شبیر یگو سہ دکان دور کار موکد۔ اونا دہ عمرای بیست پنج سالہ بود و از شبیر تقریبن یگو دو سال ریزہ بود مگر دہ کاروبارِ جرسی اونا از شبیر زیاد تجربہ دشت۔ عارف قد شی دراز نہ بود۔ اونا چاغ و لاغر ام نہ بود۔ ریزہ ریزہ بورود دشت و امند امند گپ میزد۔ چاشت اونا ہر دوی شی یکجئي نان موخورد۔ بعد از نان، اونا یکجئی دہ امام بارگاہِ کلان نماز خاندو مورافت۔ ساعتای چار یا پنج از ہوٹل چائ خاستہ یکجئی چائ موخورد۔ بیگاہ ساعتای ہفتِ اونا ہردوی شی دکان رہ بستہ (بند) کدہ بلے موٹر سائیکل یکجئ خانہ مورافت۔ شبیر خانے شی دہ ناصر آباد و عارف دہ مومن آباد بود۔ دہ زمستان، روازای جمعہ، اونا ہردوی شی ہمرای دیگا رفیقا طرف مردار کوہ و دہ تائستان طرف ہنہ اوڈک مورافت۔ وقت تیر شودہ رئی بود و دوستی ازونا روز بروز مضبود شودہ رئی بود۔ ماہ مثلِ ہفتہ و ہفتہ مثلِ روز وری تیر شودہ رئي بود۔ وقت اید فامیدہ نمشود کہ چتور تیر شودہ رئی بود۔ Continue reading

Chulungi/چُولُنگی

دہ یخیا وقتیکہ سکول برای سہ ماہ بند موشود، تقریبن تمام بچہ ہا و دخترو سپارہ یا قرآن یاد گرفتو پیش یگو ملا دہ امام بارہ گاہ  یا پیش یگو نفر دہ خانہ مورافت۔ ما قد رفیقای محلے خو پیش یک نفر خانے شی نزدیکِ ناصر آباد بود صوب ساعتای دہ قرآن خواندو مورافتوم۔ چاشت ساعتای یک غئیدیکہ مو تمام مو رخصت (چھٹی) موشودی مو ہمیشہ از گلی بلوچا ہمرای رفیقا طرفِ خانہ میمادی۔ بیشتر گلی (کوچہ) او زمان پختہ نہ بود، کچہ بود۔ دہ گلی بلوچا تقریبن تمام دیوالای اولی (خانہ) گیلی، ریزہ و دروازے شی چوبی بود۔ یک کلان دراز نالی از غولِ گلی مورافت۔ دیگہ ریزہ ریزہ نالیا کہ از ہر خانہ بور موشود اونا دہ مینے کلان نالی کہ دہ غول گلی بود داخل موشود۔ قسم قسم بد بوی سامانا دہ مینے نالیا لول خوردہ دیدہ موشود۔ آدم مجبور بود کہ سر خو تاہ گرفتہ راہ بورہ تا مینے نالی ختا نشنہ۔ قرآن تای بغل مو موبود و مو از پہلوی کلان نالی و از بلے ریزہ نالیا ٹوپ ٹوپ کدہ از مینے کیل، کچ و تنگ گلی ہا طرف خانہ مورافتی۔ 

یک روز، حسبِ معمول ہمرای رفیقا طرف خانہ رئي بودوم کہ از یک خانہ آوازِ گانا (خواندن) دہ زبانِ فارسی امدہ رئي بود۔ ایتر احساس موشود مثلیکہ یگو نفر خواندہ رئي بود۔ آوازِ ٹیپ ریکارڈر نہ بود۔ قد آوازِ ڈول، دریہ، آرمونیم و باجہ قاتی قاتی آوازای چکو و خندے زن و مرد ام امدہ رئي بود۔ مو تمام رفیقا یک لہٰزا روک (ایستاد) شودی – طرف یک دیگے خو توخ کدی کہ ای چی قصہ یہ۔ آوازا از مینے یک ریزہ گیلی اولی امدہ رئي بود۔ دیوالِ اولی شی پَچق و کہنہ بود۔ ایتر معلوم موشود مثلیکہ از سالہا گیل کاری نہ شودہ بود۔ دروازے اولی شی ریزہ، کہنہ و چوبی بود۔ رنگای دروازے شی پوست پوست بود۔ نزدیکِ دروازے شی رافتوم دروازے شی امند پیش دھکہ ددوم مگہ زیاد واز نہ شود بخاطریکہ زنجیر بود۔ از چولنگی دروازہ توخ کدوم مگہ غول اولی شی زیاد معلوم نہ شود بخاطریکہ بلے دروازہ یک کوہنہ پردہ لکتاو بود مگہ آوازای گانا خواندوی زن و مرد امدہ رئي بود۔ تجسس مہ دہ ای دوران زیاد شودہ رئي بود۔ حیران بودوم کہ چتور توخ کنوم۔ دیگہ رفیقای مہ ام حیران بود۔ اونا ام ایطرف اوطرف چولنگی کدہ رئي بود کہ یگو چیز بینگرنہ مگہ دیدہ نموشود۔  Continue reading