گوسپو/Gospo

چند سال پیش علی وقتیکہ دہ کوئٹہ زندگی موکد اونا دہ خانہ یک نذر گریفتہ بود۔ برای ازی نذر اونا یک رشتہ دار خو کہ قصاب بود پیسہ دد کہ از گنج یک گوسپو بیارہ۔ قصاب صوب تقریبن ساعتای یازدہ گوسپو رہ دہ خانہ آوورد۔ بغ بغِ گوسپو رہ غئیدیکہ علی دہ غول اولی شنید اونا از خانہ برو بور شود۔ کلان صحت مند گوسپو بود۔ رنگ شی سیاہ و سفید بود۔ قصاب گوسپو رہ دہ درختِ توت بستہ کدہ رئي بود۔ گوسپو دہ ای دوران مسلسل بغ بغ کدہ رئي بود — ایطرف او طرف توخ کدہ رئي بود۔ مینے چیمائ شی یک خاص پریشانی و تشویش دیدہ موشود۔ بچے برار علی مینے یک کاسہ برای گوسپو آو آوورد۔ گوسپو دان خو مینے آو زد مگر آو نخورد — مسلسل بغ بغ کدہ رئي بود ۔ گوسپو ام بخیالم کہ خبر شودہ بود کہ اونا برای کودم مقصد دہ خانے ازونا امدہ بود ازوخاطر اونا بغ بغ کدہ رئي بود۔ على بخاطریکہ نیک مقصد دشت ازوخاطر اونا خوش بود کہ ای گوسپو انشاالله خوب گوشت بور مونہ۔ Continue reading


سکولہای کوئٹہ ہر سال از اولنہ ہفتے مارچ باقاعدہ برای درس و تدریس واز موشنہ۔ دہ پونزدے مارچ 1995, بعد از یک سالہ ٹریننگ, پوسٹنگ مہ دہ گورنمنٹ مڈل سکول ہنہ اوڈک شود۔ صوب ساعتای نو از خانہ پیادہ طرف بازار (بس اڈہ) رئي شودوم۔ ساعتای پاؤکم دہ بلے ویگن شیشتہ طرفِ سکول رافتوم۔ تقریبن یگو چیل منٹ بعد ویگن نزدیکِ سکول ایستاد شود۔ از ویگن برو امادوم۔ طرف سکول آہستہ آہستہ پیدل رئي شدوم۔ بلے گیٹِ سکول یک ریزہ بورڈ بود بلے شی نوشتہ بود “گورنمنٹ مڈل سکول ہنہ اوڈک کوئٹہ”۔ گیٹ سکول واز بود۔ داخل سکول شدوم۔ سکول کلان نبود، ریزہ بود۔ چار کلاس طرف دیست چپ و سہ کلاسِ دیگہ طرف دیست راس بود۔ روی بروی سکول واز بود — یگو دیوال نبود۔ درختا مثلِ دیوال وری کشت بود۔ چار پنج نفر دہ مینے سکول بلے چوکیا دہ شکلِ دائرہ دہ گرمی شیشتہ و سگریٹ کشیدہ رئي بود۔ غئیدیکہ نزدیک ازونا رسیدوم سلام کدوم۔ اونا طرف مہ توخ کدہ کم حیران شود کہ ای بچے آزرہ دہ کجا امدہ مگر زود “واعلیکم السلام” گفت۔ Continue reading

Osain Alai Eusofi/اوسین الی ایسوفی

کتابِ “فرہنگِ ادبیات ھزارہ گی: ضرب المثال و محاورات” دہ فروری 2010 دہ چھاپ رسید۔ بلے کتاب دہ تای ٹائٹل شی قد سفید رنگ نامِ حسین علی یوسفی واضح نوشتہ استہ۔ اولنہ نام ازونا قد ح۔س۔ی۔ن یعنی حسین نوشتہ استہ۔ دومنہ نام ازونا قد ع-ل-ی یعنی علی نوشتہ استہ و عین اموتر سیومنہ نام شی قد ی۔و۔س۔ف۔ی نوشتہ استہ۔ مکمل نام ازونا حسین علی یوسفی استہ۔ ای نام رہ یگو دیگہ کس بلے کتاب ازونا نوشتہ نکدہ بود بلکہ اونا خودون شی قد قلم از خود خو نوشتہ کدہ بود۔
یوسفی وقتیکہ حیات بود تمام نام ازونا رہ قد درست ہجہ (حرف) یعنی حسین علی یوسفی نوشتہ و یاد موکد۔ آلی غئیدیکہ اونا از دنیا رفتہ بعض آپوسقالہا نام ازونا رہ قد غلط ہجہ یعنی اوسین الی ایسوفی نوشتہ مونہ بخاطریکہ دہ مطابقِ فکرِ ازونا حسین علی یوسفی آزرہ گی یاد ندشت و اونا نام خو ام نموفامید کہ چیتور نوشتہ کنہ ازو خاطر آلی چند ہوشیار نفرا جم شودہ نامِ حسین علی یوسفی رہ درست کدہ رئیہ۔ Continue reading

School Inspection/اسکول انسپکشن

سالہا پیش، اولین پوسٹنگ مہ بحیثیت جونیر انگلش ٹیچر دہ مڈل اسکول کلی خَلی نزدِ کرانی بخیالم دہ مای اگست بود شود۔ کالج میخاندوم۔ تازہ جوان بودوم۔ از خانہ تقریبن یک نم ساعت بلے سائیکل دہ کرانی از مینے باغای انگور سائیکل چلاندہ طرف اسکول مورافتوم۔ واپسی ام امزی راہا طرف خانہ میمادوم۔ تقریبن ہر روز از باغ انگور میخریدوم۔ دہ پہلوی جوی دہ مینے باغ انگور زیاد مزہ میدد۔ نہ نفرت بود نہ تعصب۔ قرار قراری بود۔ دہ دو یا سہ روپیہ یک کلان پوختہ خوشے انگور میخریدوم۔ دہ باغ ازونا دو رقم انگور بود— (1) ہلکا زرد رنگ کشمشی و (2) سیاہ رنگ کلان دانہ دار۔بخاطریکہ خانے مہ دُور بود ازو خاطر از مرضی خو دہ اسکول میمادوم و از مرضی خو مورافتوم۔ یگو پابندی وقت نہ بود۔ سکول زیاد کلان نہ بود۔ قد کمرے ہیڈماسٹر شش کمرہ بود۔ دہ بعض کمرہ ہا دو کلاس یکجای میشیشت۔ تمام کلاسای شی پوختہ بود و ڈیسک دشت۔ کلاسای شی کم تاریک بود بخاطریکہ کلنای شی خیشت چیندہ دوبارہ کور کدہ بود۔ تمام کلاسا برآنڈہ دشت و روی بروی شی کلان غول اولی وری خاکی میدان بود و دہ مینے شی یک کلان سرسبز درختِ توت بود۔ Continue reading

Mobile Phone/موبائل فون

بخیالم 1995/96 بود اولین بار بلے موبائل فون گپ زدوم۔ وقتیکہ گپ زدہ رئي بودوم کم حیران شودوم کہ موبائل فون چتور بغیرِ تار کار دَدہ رئیہ۔ ازی پیش دہ فلما دیدہ بودوم۔ دہ مختلف اخبار ہا و میگزین ہا ام دہ بارے شی خاندہ بودوم مگہ استعمال نکدہ بودوم۔ موبائل فون او زمان مثلِ خشت وری کلان بود و یک اینٹینہ (Antenna) ام بلے سر شی بود۔
1997/98 وقتیکہ دہ Pakistan Press International کار کدو شروع کدوم موبائل فون او زمان تقریبن دہ پیشِ ہر جرنلسٹ بود۔ بخاطریکہ کلان بود دہ جیب نموشود ازوخاطر اکثر ازونا دہ یک بغلِ پتلون خو موبائل رہ سخت موکد و بیشتر جرنلسٹ ہا قصتن ای کار رہ موکد تا مردم رہ نشان بیدیہ کہ اونا یک قابل و مصروف جرنلسٹ استہ۔
موبائل فون او زمان بسیار دہ تیزی دہ بین مردم مقبول شودہ رئي بود۔ دہ علمدار روڈ ام تعدادِ موبائل زیاد شودہ رئي بود و بسیار زود یک سٹیٹس سیمبل جور شودہ رئي بود۔ نفرائیکہ پیسہ دشت اونا زود موبائل فون خریدو شروع کد تا مردم رہ نشان بیدیہ کہ اونا ام یک کلان و موتبر شخصیت استہ۔
ما دہ یاد مہ استہ۔ اکثر مردم او زمان موبائل فون رہ برای مختلف روانی مقاصد استعمال موکد۔ مثلن، یک رفیق مہ تازہ شیرنی خوری شی شودہ بود۔ خُسر شی اونا رہ دہ خانے خو اولین بار برای نان خوردو یعنی پائ وازی کوئ کدہ بود۔ بیگای شی از خانے خُسر رفتو پیشتر، اونا پیش یک رفیق مہ زاری کد کہ اونا رہ ایمشاؤ تقریبن ساعتای نو وقتِ نان خوردو بلے موبائل شی یک دفعہ ضرور زنگ دییہ تا بلے خانوارِ خُسر یک خوب مثبت اثر بوفتہ۔
شمو یقین کین، بعض مردم بیگاہ وقتیکہ از خانہ بور موشود چند نفرا رہ سرِ گلی (کوچہ) غئیدیکہ مینگرنید موبائل فون رہ از جیب خو بور موکد دوبارہ دہ خانہ زنگ میزد و دہ آوازِ بلند گپ موگوفت کہ از دکان بابے قربان ماس بیاروم یا نہ۔
غئیدیکہ دہ علمدار روڈ ہائ اسکول درس میددوم دہ اونجی ام بعض استادہا برای ازی کہ موبائل خو نشان بیدیہ رفیقای خو موگفت کہ فلان وقت اونا رہ دہ کلاس مِس کال بیدیہ تا بلے بچہای سکول یک خوب ایمپریشن بوفتہ۔ Continue reading